Bağırsak Parazitleri (Ayaktan Yönetim)
EnfeksiyonAyaktanKılavuz temelliCDCWHOgiardiastrongyloidesenterobiussoil-transmitted helminthstaeniahymenolepisÇocukAdolesan
Bağırsak parazitlerinde tanı–tedavi, etken ve klinik tabloya göre belirlenir. Giardiyazda tek doz tinidazol veya kısa kür nitazoksanid; Cyclospora/Cystoisospora’da TMP-SMX; Strongyloides’te ivermektin; toprak kaynaklı helmintlerde (Ascaris, kancalı kurt, Trichuris) albendazol/mebendazol; Enterobius’ta tek doz + 2 haftada tekrar; tenyalar ve Hymenolepis’te prazikuantel standarttır. Rehidrasyon, beslenme ve çinko desteği eşlik etmelidir.
- Şiddetli dehidratasyon, toksisite veya sepsis bulguları
- İmmünsüpresyon (HIV dahil), yüksek ateş, kanlı ishal
- Strongyloides şüphesi olan immünsüprese/hyperinfeksiyon riski
- Ağrı/ateş ile karaciğer, safra, akciğer veya SSS tutulum şüphesi (invaziv amebiyaz/larva göçü)
- Gebelik, <2 aylık bebek, <15 kg ve/veya Loa loa kotransfer riski (ivermektin kısıtları)
Tanı konulan etken spesifik tedavi başlanır. Ampirik antiprotozoal genellikle önerilmez; istisna: dirençli kanlı ishalde amebiyaz şüphesi (lokal direnç ve epidemiolojiye göre).
Giardiyaz (Giardia duodenalis)
Tinidazol(Oral)
Erişkin: 2 g tek doz. Çocuk: 50 mg/kg (en çok 2 g) tek doz.
Yüksek kür oranı ve tek doz avantajı; nitroimidazol intoleransı varsa alternatiflere bak.
- Tindamax® — tablet
Nitazoksanid(Oral)
1–3 yaş: 100 mg 2×/gün 3 gün; 4–11 yaş: 200 mg 2×/gün 3 gün; ≥12 yaş/erişkin: 500 mg 2×/gün 3 gün.
Alternatif; özellikle kısa süreli kür isteniyorsa.
- Alinia® — şurup/tablet
Metronidazol(Oral)
Erişkin: 250 mg 3×/gün 5–7 gün. Çocuk: toplam 15 mg/kg/gün, 3 doza bölünerek 5–7 gün.
Uyarı: Alkol ile birlikte alınmaz (disülfiram benzeri reaksiyon). Gebelikte ilk trimesterde kaçınılır.
- Flagyl® — tablet/şurup
Amebiyaz (Entamoeba histolytica — invaziv)
Metronidazol (doku etkin) + ardından Paromomisin (lüminal eradikasyon)(Oral)
Erişkin: Metronidazol 750 mg 3×/gün 5–10 gün; ardından Paromomisin 500 mg 3×/gün 7 gün. Çocuk: Metronidazol 35–50 mg/kg/gün (3 doza bölünerek) 5–10 gün; ardından Paromomisin 25–35 mg/kg/gün (3 doza bölünerek) 7 gün.
Uyarı: Lüminal ajan şart; yoksa nüks/sürdürme riski. İodoquinol erişilebilir değilse paromomisin tercih edilir.
Cryptosporidiyoz
Nitazoksanid(Oral)
1–3 yaş: 100 mg 2×/gün 3 gün; 4–11 yaş: 200 mg 2×/gün 3 gün; ≥12 yaş/erişkin: 500 mg 2×/gün 3 gün.
İmmünkompetan hastalarda kısmi/ılımlı fayda; HIV’de etkinlik sınırlı. Rehidrasyon ve beslenme desteği esastır.
Cyclospora / Cystoisospora (Isospora belli)
Trimetoprim-Sülfametoksazol (TMP-SMX)(Oral)
Erişkin: TMP 160 mg + SMX 800 mg (DS) 2×/gün 7–10 gün. Pediatrik: TMP 8–10 mg/kg/gün + SMX 40–50 mg/kg/gün, 2 doza bölünerek 7–10 gün.
İmmünsüprese olgularda daha uzun/sekonder profilaksi gerekebilir.
- Bactrim® / Septrin® — DS/şurup
Alternatif (sülfa alerjisi): Sadece Cyclospora için Sınırlı Etki — Siprofloksasin(Oral)
Erişkin: 500 mg 2×/gün 7–10 gün.
Uyarı: Etkinlik TMP-SMX kadar değil; pediatrik kullanıma ve yerel rehberlere göre dikkat.